Psoriasis behandelen: vier categorieën

Weet welke behandelmogelijkheden voor psoriasis er zijn zodat u met uw arts kunt bepalen wat het best past bij u

Een overzicht van de huidige psoriasisbehandelingen

Psoriasis is nog niet te genezen. Wel zijn er verschillende behandelopties om de symptomen te verlichten. Uw arts kan helpen om samen met u de juiste behandeling voor u te vinden. Sommige mensen kiezen ervoor om hun psoriasis niet te behandelen met geneesmiddelen. Bijvoorbeeld omdat ze hun psoriasis hebben ingepast in hun leven of omdat ze de behandellast te groot vinden, of minder hinder ervaren van de plekken.

Normaalgesproken worden de verschillende behandelingen in vier categorieën verdeeld:

  • Lokale behandelingen: dit zijn producten die op de huid worden aangebracht zoals een crème, gel, lotion, schuim, spray-schuim of zalf.
  • Lichttherapie: fototherapie – ultraviolet licht of zonlicht.
  • Systemische behandelingen: een geneesmiddel dat in de bloedbaan terecht moet komen om zijn werking te kunnen doen. Dit kan oraal (bijvoorbeeld pil of tablet) of via een injectie of infuus.
  • Biologische behandelingen: biologische middelen (ook wel ‘biologicals’ genoemd) zijn een speciaal type systemische behandeling – gewoonlijk toegediend via injectie of een infuus – dat op een specifiek deel van het immuunsysteem is gericht.
infograpic
Lokale behandelingen
Ook wel topische behandelingen genoemd. Dit zijn behandelingen die direct op de huid aangebracht worden, zoals crèmes, emulsies, gels, lotions, schuimen of zalven.

Lokale behandelingen

Lokale geneesmiddelen zijn behandelingen die door uzelf direct op de huid worden aangebracht, in de meeste gevallen een crème, gel, lotion, schuim, spray-schuim of zalf. Normaalgesproken zal uw arts een lokale behandeling voorschrijven als u last hebt van milde tot matig ernstige psoriasis.

Lokale middelen op recept van uw arts

De meest voorgeschreven lokale behandelingen bevatten of een zogenoemd corticosteroïd, of een afgeleide stof van vitamine D, of een combinatie van een van vitamine D-afgeleide stof en een corticosteroïd. Daarnaast zijn er ook behandelingen die salicylzuur of koolteer bevatten.

  • Lokale corticosteroïden (of gewoon steroïden): corticosteroïden zijn hormonen die worden aangemaakt door de bijnieren in het lichaam. Ze spelen een rol bij ontstekingen in het lichaam en kunnen zwelling, irritatie, roodheid, schilfering en jeuk verminderen. Naar aanleiding van deze eigenschappen zijn er geneesmiddelen ontwikkeld die corticosteroïden bevatten. Er zijn 4 klassen steroïden, oplopend van zwak naar sterk werkzaam. Er zijn verschillende merken beschikbaar met de verschillende types en sterktes van corticosteroïden. Ze zijn verkrijgbaar in verschillende samenstellingen, zoals crème, emulsie, gel, lotion, schuim, shampoo of zalf. De ene samenstelling is geschikter voor de hoofdhuid, de andere juist voor het lichaam. Ook persoonlijke voorkeur speelt hier een rol. Mogelijke bijwerkingen zijn onder andere: dunner wordende huid, veranderingen in pigmentatie, roodheid en verwijde bloedvaten op het huidoppervlak. Langdurig gebruik of stopzetten van de behandeling dient te gebeuren onder toezicht van de arts.
  • Vitamine D3-derivaten (van vitamine D3-afgeleide stoffen): voorbeelden hiervan zijn calcitriol en calcipotriol. Deze kunnen helpen de versnelde groei van huidcellen bij een psoriasishuid te vertragen, plekken te verminderen en schilfering te verwijderen. Mogelijke bijwerkingen zijn onder andere: huidirritatie en een prikkelend en branderig gevoel. Bij calcitriol kan ook een verhoogde gevoeligheid voor zonlicht ontstaan.
  • Combinatiebehandelingen: Er zijn ook diverse combinatiemiddelen beschikbaar van de hierboven genoemde mogelijkheden. Zo is er de vaste combinatie van een steroïd met een vitamine D afgeleide. Dit is beschikbaar in een zalf en spray-schuim voor het lichaam en in een gel vorm voor het lichaam en de behaarde hoofdhuid. Er is ook een vaste combinatie van salicylzuur met een steroïd. Daarnaast kan de apotheker diverse combinaties zelf bereiden op verzoek van de dermatoloog. Dit kan echter niet bij alle apotheken.
  • Salicylzuur: deze stof werkt in op de bovenste laag van de huid. Het weekt dit laagje van de huid los. Salicylzuur wordt vaak gebruikt in combinatie met andere behandelingen, doordat het de schilfering verwijdert, zorgt het er namelijk voor dat een lokale behandeling beter in de huid kan doordringen. Salicylzuur vermindert meestal de schilfers. Het kan onder andere huidirritatie veroorzaken.
  • Koolteer: shampoos en oplossingen die teer bevatten kunnen de snelle groei van huidcellen helpen vertragen en ontsteking, jeuk en schilfering helpen verminderen. Maar teerproducten kunnen de huid ook roder maken en irriteren en ze laten vlekken achter op kleren en bedlinnen. Tevens maken teerproducten de huid ook gevoeliger voor zonlicht. In sommige ziekenhuizen wordt koolteer gebruikt in combinatie met lichttherapie.
  • Ditranol: het werkzame ingrediënt is afkomstig van de schors van de ararobaboom. Het kan de snelle groei van huidcellen bij plaque psoriasis vertragen. Het kan daarnaast huidirritatie veroorzaken en verkleuring geven op haar en niet-aangedane huiddelen, kleding en bedlinnen. Ditranol wordt vooral gebruikt in ziekenhuizen waar een verpleegkundige kan helpen om het op een juiste manier aan te brengen.

Vrij verkrijgbare lokale middelen

Behalve de lokale behandelingen op recept van uw arts zijn er ook lokale middelen die u zonder recept kunt krijgen, de zogenaamde ‘over the counter’-producten (OTC-producten). U kunt OTC-producten kopen in apotheken, drogisterijen, via internet of in sommige supermarkten. Ook over deze middelen kan uw arts u adviseren.

Het is belangrijk voor alle mensen met psoriasis om de huid goed te verzorgen. Goede hydraterende crèmes, lotions of zalven moeten tot de dagelijkse verzorging behoren. Ze genezen de psoriasis niet, maar zorgen ervoor dat de jeuk, schilfering en droogheid vermindert en zijn ondersteunend in uw behandeling.

Men weet niet precies hoe lichttherapie werkt maar wel dat natuurlijk licht en bepaalde vormen van behandelingen met ultraviolet licht de psoriasis aanzienlijk kunnen verbeteren

infograpic
Lichttherapie
Lichttherapie – met zonlicht of UV-licht (Ultraviolette stralen)

Lichttherapie

Zonlicht heeft over het algemeen een positief effect op de huid van veel psoriasispatiënten. Daarom is één van de mogelijke behandelingen een behandeling met kunstmatig ultraviolet licht. Lichttherapie (soms ook fototherapie genoemd) wordt gebruikt om matige tot ernstige of uitgebreide psoriasis te behandelen. Het is niet precies bekend hoe lichttherapie werkt maar we weten dat behandelingen met natuurlijk licht en specifieke vormen van ultraviolet licht de psoriasis bij veel patiënten kan verbeteren. Het heeft een positief effect op genezing van de ontsteking. Er zijn 2 soorten lichttherapie:

  • PUVA (Psoraleen + UVA): lichttherapie kan worden gecombineerd met psoraleen, een geneesmiddel dat de huid gevoeliger maakt voor licht. Dat versterkt het effect van de lichttherapie. Vaak voorkomende kortdurende bijwerkingen van PUVA zijn misselijkheid, jeuk en roodheid van de huid. Daarnaast kunnen ook de (onderstaande) bijwerkingen optreden die ook bij gebruik van UVB op kunnen treden.
  • UVB: vaak voorkomende bijwerkingen van lichttherapie zijn een rode, jeukerige of droge huid na UV-blootstelling. Sommige mensen krijgen last van een zonnebrandachtige reactie en een tijdelijke verergering van de psoriasis voordat de huid begint te genezen. Buitensporige blootstelling aan zonlicht of licht van de zonnebank / UVB-lampen kan huidveroudering en een verhoogd risico op huidkanker geven.
infograpic
Systemische behandelingen
Medicatie die in het lichaam terecht komt middels injecties, infuus of oraal. De naam komt van het feit dat het in het hele lichaam werkt en niet alleen in de huid waar de psoriasis zichtbaar is.

Systemische behandelingen

Systemische behandelingen zijn behandelingen die in de bloedbaan worden gebracht. Ze worden meestal oraal (in tablet- of pilvorm) ingenomen of geïnjecteerd. Omdat ze inwerken op het hele lichaam worden ze meestal voorgeschreven voor de ernstige vormen van psoriasis of psoriasis arthropathica.

  • Ciclosporine: dit werkzame bestanddeel onderdrukt of vermindert de afweerreactie van het lichaam, ook wel immuunrespons genoemd. Het is daarom bekend als een immunosuppressief geneesmiddel. Het helpt de groei van bepaalde immuuncellen te vertragen. Dit kan een positief effect hebben op psoriasis. Het kan bijwerkingen veroorzaken, waaronder hypertensie (= hoge bloeddruk) en negatieve effecten op de nieren.
  • Methotrexaat: deze stof bindt zich aan een bepaald enzym dat betrokken is bij de snelle celgroei en remt dit enzym af. Het vertraagt ook de snelheid van de celgroei, waardoor psoriasisplekken kunnen verminderen. Methotrexaat kan diverse bijwerkingen geven, waaronder een negatief effect op de leverfunctie.
  • Acitretine: dit is een synthetische vorm van vitamine A, dat de normale celgroei herstelt en wordt gebruikt voor bepaalde types van psoriasis. Het kan de schilfering, de dikte van de plekken en de ontsteking verminderen. Soms wordt het gebruikt in combinatie met lichttherapie. Acitretine kan ook diverse bijwerkingen veroorzaken, zoals haaruitval en psychische klachten. Vrouwen wordt aangeraden om zwangerschap te vermijden gedurende minimaal twee jaar na de behandeling omdat het ernstige geboorteafwijkingen kan veroorzaken.
  • Apremilast: dit geneesmiddel vermindert de activiteit van het enzym fosfodiesterase 4 (PDE4). Dit enzym is van nature aanwezig in cellen van het immuunsysteem, maar is te actief bij psoriasis. Hierdoor maken de immuuncellen teveel stoffen aan die de ontsteking in het lichaam bevorderen. Door het enzym te remmen, worden er minder ontstekingsstoffen aangemaakt en neemt de ontsteking af. Apremilast kan onder andere in het begin diarree en misselijkheid geven. Dit verdwijnt meestal binnen ± 4 weken vanzelf.
Biolologische behandelingen
Biologicals zijn systemische behandelingen (doorgaans middels injectie) waarbij een specifiek onderdeel van het immuunsysteem wordt behandeld.

Biologicals

Biologische behandelingen (ook wel ‘biologicals’ genoemd) zijn een klasse geneesmiddelen die zich richten op specifieke delen van het immuunsysteem. Het zijn behandelingen op basis van eiwitten die worden toegediend via een injectie of infuus. Ze blokkeren specifieke eiwitten in het immuunsysteem zoals tumornecrosefactor alfa (anti-TNF) of interleukines 12, 17 en 23 (anti IL 12-17-23). Deze eiwitten spelen een rol bij psoriasis.

Voor psoriasis zijn er momenteel vijf verschillende biologische producten beschikbaar:

  • Adalimumab: injectie
  • Etanercept: injectie
  • Infliximab: infuus
  • Ixekizumab: injectie
  • Ustekinumab: injectie
  • Secukinumab: injectie

Biologicals worden meestal alleen gebruikt voor matige tot ernstige psoriasis. De meest voorkomende bijwerkingen zijn een verhoogd risico op infectie door het verzwakte immuunsysteem en reacties op de injectieplaats. Voor het opstarten, moet daarom een screening worden uitgevoerd op tuberculose en infecties.

Biosimilars

Een biosimilar is een biologisch geneesmiddel dat soortgelijk is aan het origineel (een biological) waarvan het patent is verlopen. Het lijkt op het biologisch referentiegeneesmiddel, maar is niet in alle opzichten hetzelfde en is geen exacte kopie daarvan. Begin 2015 is de eerste biosimilar voor de behandeling van psoriasis beschikbaar gekomen in Nederland.

Wat past het best voor uw situatie? Weet welke behandelmogelijkheden er zijn voor psoriasis.

Wilt u meer lezen?